Analiza transakcji HTVI

Artykuł zawiera analizę transakcji transferu Zorganizowanej Części Przesiębiorstwa. Głównym składnikiem majątkowym ZCP jest portfel IP w trakcie rozwoju, spełniający definicję HTVI tzn. trudnych do wyceny wartości niematerialnych.

Wstęp do problematyki Hard-To-Value-Intangible zamieściłem w artykule HTVI w cenach transferowych. Bliższe spojrzenie na to zagadnienie ujawnia trudność w ustaleniu warunków transakcyjnych, spełniających kryterium rynkowe.

Transfer Pricing Guidelines

Transfer Pricing Guidelines (TPG 6.4) wskazuje na kolejne kroki tego procesu:

• identyfikacja wartości niematerialnych i związanego z nimi ryzyka w ustaleniach umownych;
• przeprowadzenie analizy funkcjonalnej i analizy porównywalności;
• uzupełnienie analizy poprzez badanie faktycznego postępowania stron w oparciu o pełnione funkcje, wykorzystywane aktywa i podejmowane ryzyka, w tym kontrolę ważnych funkcji i ryzyka istotnych ekonomicznie;
• ustalenie właściciela / właścicieli „prawnych” w rozumieniu TP (TPG 6.36 – 6.46);
• analiza DEMPE.

Zakwalifikowanie przedmiotu transakcji do kategorii HTVI warunkuje ocenę przyczyn różnicy pomiędzy ceną transferową ex ante i ex post przez organ podatkowy. Cena ex ante, to cena ustalona w procesie formułowania prognoz na bazie informacji użytych w dacie wyceny. Cena ex post jest kalkulowana na bazie danych rzeczywistych. Znaczna różnica tych cen (co najmniej 20% ceny ex ante) może uruchomić określone postępowanie organu podatkowego, w tym użycie ceny ex post dla ustalenia ceny transakcyjnej w dacie transakcji.

Domniemanie zastosowanie przez urząd podatkowy wyników ex-post można obalić:

• Jeżeli w założeniach ex-ante: brano pod uwagę możliwości zaistnienia określonego zdarzenia i poziom efektu (scenariusze uwzględnione w cenie),
• Jeżeli nie były możliwe do przewidzenia zarówno faktycznie zaistniałe zdarzenia jak i poziom efektu,
• Jeżeli w celu uwzględnienia stanu wysokiej niepewności, przewidziano w dacie transakcji możliwość dokonania w przyszłości korekty ceny. Korekty kwotowej lub korekty poprzez zmianę struktury płatności, zgodnie z praktyką rynkową.

Przykład transakcji transferu Zorganizowanej Części Przedsiębiorstwa (ZCP).

• Spółka X w grupie XY opracowała innowacyjne rozwiązania zmieniające istotne elementy technologii produkcji stosowanej przez spółki zależne Y i X. Technologia zaliczana jest do innowacji procesowej, służącej do wytwarzaniu produktu oferowanego na rynku B2B.
• Grupa XY podjęła decyzję o utworzeniu podmiotu celowego INNOV, który będzie odpowiedzialny za doprowadzenie rozwiązania technicznego do gotowości rynkowej. Celem tego działania będzie wdrożenie innowacji chronionej Portfelem IP w spółkach zależnych Y i X . Komercjalizacja Portfela IP na rynku zewnętrznym zależy od pozytywnej oceny zmian w pozycji konkurencyjnej) grupy XY.
• ZCP spółki X, obejmująca zespół projektantów, aktywa rzeczowe oraz Portfel IP została wniesiona do spółki INNOV w zamian za 30% udziałów w kapitale tej spółki. Pozostały udział (70%) za wkład pieniężny objęła spółka dominująca w grupie XY.
• Uzyskanie stanu gotowości rynkowej rozwiązań technicznych chronionych Portfelem IP wymaga jeszcze zrealizowania dodatkowych badań. Szacowany okres R&D wynosi 1,5 roku i w części musi zostać zrealizowany na instalacji przemysłowej spółki Y. W przypadku uzyskania akceptowalnych rezultatów projektu R&D, Grupa XY rozważy zasadność rozszerzenia ochrony patentowej i komercjalizacji Portfela IP.. Dotyczy to między innymi uzyskania istotnego obniżenia kosztów kluczowych procesów, poprawy jakości produktu, skrócenie czasów operacyjnych itp.

Struktura transakcji

Transakcja składa się z sekwencji dwóch kroków:

1. aport ZCP spółki X do INNOVO – trzeba wycenić ZCP w standardzie wartości rynkowej,
2. zawarcie kilku umów o korzystanie z zasobów, warunkowane rozwojem projektu R&D:
   • umowa o korzystanie przez INNOV z linii przemysłowej Y dla potrzeb R&D przez okres do 1,5 roku
   • umowa o wkład twórczy i udział spółek X i Y w przyszłych patentach. Warunkowana skutecznym zaangażowaniem kapitału ludzkiego tych spółek w prace: R&D, rozwojowe i wdrożeniowe
   • umowy licencyjne INNOVO ze spółkami X i Y oraz podmiotami niepowiązanymi o korzystanie z patentów chroniących technologię po zakończeniu projektu.

Czy opisana transakcja transferu ZCP powinna zostać przeanalizowana w kontekście definicji HTVI ?

Które elementy transakcji mogą rodzić podwyższone ryzyko podatkowe cechujące przedmiot transakcji zaliczany do HTVI ? W jaki sposób znacznie ograniczyć ryzyko podatkowego?

Moment zawarcia transakcji nr 1 stanowi podstawową przesłankę dla zakwalifikowania tej transakcji do kategorii HTVI

Projekt R&D w zakresie innowacji procesowej rozwijany na linii przemysłowej spółki X jest w dacie tej transakcji nieukończony i niedofinansowany. Tworzone rozwiązanie techniczne wymaga poszerzenia zespołu badawczego oraz bardziej uniwersalnego spojrzenia bez ograniczania się jedynie do specyficznych cech linii przemysłowej X.

Dotychczasowe wyniki testów i pomiary nie dają jeszcze podstaw do wiarygodnego szacowania przyszłych parametrów technicznych linii przemysłowej po wdrożeniu innowacji.

Analiza ryzyka dalszej realizacji projektu R&D warunkowana zawarciem transakcji nr 1, wskazuje że:

• wypełnienie celów projektu zależy od zaistnienia dwóch niezależnych zdarzeń z prawdopodobieństwem w przedziale od 30% – 50%,
• wiele parametrów kosztowych cechuje znaczna zmienność,
• historycznie występowały anomalie w cenach produktu i kosztach niektórych istotnych zasobów,
• istnieje ryzyko przekroczenia terminu realizacji projektu o ok. 1/2 roku, związane z uzyskiwaniem niezbędnych certyfikacji i dopuszczeń,
• istnieje duży poziom niepewności odnośnie możliwości dalszej komercjalizacji wynalazku (transfer know-how, licencje).

W wycenie ZCP oraz w ustaleniu ceny transakcyjnej należy brać pod uwagę przyszłe zaangażowanie spółek X i Y oraz grupy XY w rozwój projektu. Cena transakcyjna powinna uwzględniać zasoby, które te podmioty wniosą, ryzyka które poniosą i funkcje jakie będą pełnić.

Wycena ZCP dla transakcji nr 1

W kontekście standardów i praktyki wyceny, istnieje ograniczona ilość możliwych do zastosowania metod:

1. Metoda DCF (zdyskontowanych przepływów pieniężnych) w podejściu dochodowym jest najbardziej uniwersalna i elastyczna zarazem. Metoda ta często oskarżana jest o nadmierny subiektywizm w formułowaniu założeń kalkulacji. Znajduje to skrajne odzwierciedlenie w powiedzonku „papier nie boli i przyjmie każdy scenariusz”.
2. Metoda CTM (metoda transakcyjna porównawcza) w podejściu rynkowym. W praktyce jest trudna do zastosowania z uwagi na unikalność kluczowego składnika majątkowego ZCP (projekt R&D w trakcie rozwoju). Metoda ta wymaga zidentyfikowania w komercyjnych bazach danych informacji o transakcjach kapitałowych. Zwykle transakcje przejęcia aktywów lub kapitału (transakcje M&A).
3. Metoda ASN (metoda aktywów skorygowanych netto) w podejściu kosztowym. Metoda ASN wymaga indywidualnej wyceny poszczególnych składników majątkowych ZCP. 

Zazwyczaj w wycenie przedsiębiorstw, ZCP i instrumentów kapitałowych stosuje się dwie lub trzy metody wyceny jednocześnie. Pozwala to na uwzględnieni różnej charakterystyki i błędu pomiaru oraz ograniczeń każdej z metod. W powyższy sposób powstaje przedział wartości wyniku wyceny. 

Ujawnienie wartości Portfela IP w bilansie INNOVO

Zauważmy, że po dokonaniu aportu w bilansie INNOVO trzeba będzie wykazać wartość nabytych aktywów rzeczowych i niematerialnych osobno. W tym celu należy indywidualnie wycenić Portfel IP, obejmujący transferowane w ramach ZCP wartości niematerialne i prawne.

W analizowanym przypadku trzeba odrzucić proste rozwiązanie, polegające na wycenie ZCP metodą ASN oraz ustalenie wartości rynkowej Portfela IP metodą Odtworzeniową w podejściu kosztowym. Istnienie zgłoszeń patentowych, które zdążyła już zrealizować spółka X, potwierdza wypracowanie innowacyjnych rozwiązań w projekcie R&D. Zastosowanie metody ASN, wymagałoby ustalenia wartości Portfela IP z wykorzystaniem jakiejś odmiany metody DCF. Przykładowo, z zastosowaniem metody RNPV – Risk Adjusted Net Present Value.

Zastosowanie modelu stochastycznego

Chęć sprostania definicji HTVI, powoduje potrzebę zastosowania w wycenie Portfela IP modelu stochastycznego. Model tego rodzaju pozwoli na uwzględnienie:

• oczekiwanej zmienności parametrów technicznych i finansowych (zaimplementowanych w modelu finansowym w formie zmiennych losowych),
• możliwe do osacowania prawdopodobieństwo wystąpienia istotnych zdarzeń i ich skutków,
• nieznaną niepewność innych zdarzeń.

Poprzez zastosowania modelu stochastycznego uzyskamy przedział wartości Portfela IP. Analiza wrażliwości wyniku wyceny na jednoczesną zmienność wielu zmiennych niezależnych lub skorelowanych ułatwia zidentyfikowanie kluczowych obszarów ryzyka. Jest to szczególnie przydatne dla negocjacji warunków transakcji. Wyniki analizy wrażliwości mogą być wykorzystane do ograniczenia ryzyka poprzez zmiany w strukturze transakcji. Proces wyceny powinien zostać bardzo szczegółowo udokumentowany w dokumentacji cen transferowych. Zastosowanie modelu stochastycznego w wycenie Portfela IP w mniej złożonej sytuacji zawiera artykuł Model deterministyczny versus stochastyczny w wycenie. Zobacz także Ustalenie wyniku wyceny oraz Identyfikacja przedmiotu wyceny

Czy istnieje alternatywne rozwiązanie tego problemu?

Możemy podjąć próbę zastosowania mechanizmu opcji realnych w wycenie Portfela IP. Aktywem bazowym byłoby to docelowe rozwiązanie techniczne i jego przyszła zdolność do generowania wartości dodanej.