Instrumenty pochodne cz. 1

Jeżeli zapoznałeś się z artykułem Instrumenty pochodne – wstęp omawiającym podstawowe pojęcia, to proponuję ci przestudiowanie wykresów funkcji wypłaty a następnie załączonych przykładów. Wiem, że to jest żmudne a dla niektórych osób nudne, ale jeśli przebrniesz ze zrozumieniem ten tekst to stworzysz sobie szansę na sukces w tradingu.

Standardowe (uproszczone) wykresy funkcji wypłaty w dacie wykonania/wygasania opcji

Wykres funkcji wypłaty (zysku) dla transakcji opcyjnej posiada dość specyficzną charakterystykę, przeanalizuj te wykresy szczegółowo zwracając uwagę na zastosowaną terminologię.

Uwaga!

Pozioma oś liczbowa przyjmuje tyko wartości dodatnie i nie reprezentuje czasu (w prawą stronę wzrasta cena bieżąca akcji – „kółko niebieskie” tzw. „cena spot”).

Pionowa oś liczbowa przyjmuje wartości dodatnie i ujemne reprezentujące funkcję wypłaty tj. różnicę pomiędzy ceną spot akcji i ceną wykonania opcji („kółko brązowe”).

Cena akcji S może się zmieniać w okresie do wygaśnięcia opcji podczas gdy cena wykonania opcji X jest stała (została ustalona w momencie zajęcia pozycji – zawarcia transakcji, podobnie jak zapłacona / otrzymana premia opcyjna reprezentująca inwestycję początkową).

Dlatego wykres funkcji wypłaty przedstawia po części linię skośną pod kątem 45% i linię równoległą do osi poziomej, gdzie odwzorowana jest wartość funkcji max(0; S-X) oraz wartość premii opcyjnej PO.

Gdy cena spot w dacie wygasania opcji znajdzie się „na lewo”, czyli poniżej ceny wykonania, to nabywca opcji Call traci całą premię, bo nie ma sensu realizacja prawa do nabycia akcji za cenę wyższą (cena wykonania) od ceny bieżącej akcji – w efekcie strata wynosi 100% inwestycji początkowej (PO). W przeciwnym przypadku, gdy cena spot w dacie wygasania opcji znajdzie się na prawo od ceny wykonania, to zysk lub strata nabywcy opcji zależy od zapłaconej premii opcyjnej i wyniesie (S-X-PO).

Na kolejnych wykresach komplet opcji Call/Put i zajmowanych pozycji Long/Short.

Teraz żmudne ćwiczenie na liczbach.

Pozycja długa Lcall/LPut

Przykład LCall (Long Call – zakup prawa do zakupu akcji, zakup opcji Call, pozycja długa w opcji Call):

• Cena 1 akcji wynosi 100 USD i zakładam, że w okresie 1 miesiąca wzrośnie do 110 USD. Zamiast wydać 10 000 USD, żeby nabyć 100 akcji, mogę kupić jedną opcję na zakup prawa do zakupu 100 akcji (z ceną wykonania 100 USD) i datą wygaśnięcia tego prawa za 1 mc. (tzw. opcja „at the money” bo cena wykonania tej opcji wynosi 100 USD/akcję = aktualna cena akcji 100 USD/akcję). Przyjmijmy, że cena tej 1 opcji będzie wynosić 2 USD (tzn. wydam zatem jedynie 200 USD, żeby ją nabyć).
• W modelowej sytuacji i jeżeli mam rację to: za 1 miesiąc cena akcji wzrośnie do 110 USD i mogę zażądać wykonania mojej opcji i nabyć 100 akcji za cenę 100 USD każda, nie mam jednak takiego obowiązku i jeśli tego nie zainicjuję to na koniec okresu ważności opcji automatycznie na moje konto wpłynie różnica cenowa tzn. 1 000 USD = (110 USD – 100 USD) * 100. Wydałem zatem 200 USD (oraz zależnie od brokera ok. 1 USD koszt transakcji ale to na razie pomijajmy), zyskałem zatem 1 000 USD i stopa zwrotu z tej inwestycji wynosi ok. 400 % = (1000 – 200)/200 (pomijając koszt transakcyjny, który w tej skali jest faktycznie mało istotny).
• Trzeba ciągle pamiętać, że premia opcyjna (w moim przypadku 200 USD) systematycznie wygasa do zera w miarę upływu terminu do wygaśnięcia opcji a cena akcji nie musi przecież rosnąć.
• Nie muszę czekać do daty wygaśnięcia opcji i mogę ją w międzyczasie sprzedać (o ile instrument jest płynny tzn. są potencjalni nabywcy, istnieje kwotowanie, można skutecznie złożyć zlecenie). Załóżmy, że w połowie okresu do wygaśnięcia opcji cena akcji wynosi 105 USD, w takim przypadku cena mojej opcji może wynosić 6 USD = 5 USD (z różnicy ceny akcji i ceny wykonania opcji 105 -100 USD/akcję) + 1 USD (premia za pozostały czas do wygaśnięcia opcji). Sprzedaję teraz moje prawo za 6 USD (czyli dokładniej 600 USD – 1 USD koszt transakcyjny). Zapłaciłem za opcję 200 USD, czyli stopa zwrotu z takiej transakcji wyniesie ok. 150 % = (600 – 200) /200 (pomijam koszt transakcyjny) – nie jest to 400 % ale mam już kasę na koncie i nie ryzykuję zmiany trendu.
• Żeby sytuację bardziej skomplikować, nabywam jedną opcję 250 Call – czyli jedno prawo do zakupu 100 akcji spółki z ceną wykonania 250 USD/akcję. Obecna cena wynosi 245 USD a ja liczę na to, że cena akcji wzrośnie w tym okresie do 260 USD. Ta opcja jest dość „tania” i kosztuje 2 USD, ponieważ jest to tzw. opcja „out of the money” czyli cena wykonania opcji 250 USD jest wyższa od aktualnej ceny akcji 245 USD. Wydałem zatem 200 USD, aby nabyć tą opcję a za kilka dni cena akcji wzrosła do 252 USD i w ślad za wzrostem ceny akcji, cena opcji wzrosła do 7 USD. Sprzedaję zatem tą opcję przed czasem wygaśnięcia i osiągam stopę zwrotu 250% = (700-200)/200 = 500/200.
• Oczywiście cena akcji może w każdej chwili spaść poniżej ceny wykonania 250 USD i tak się utrzymać do końca okresu wygasania opcji a wtedy moja strata wynosi dokładnie 200 USD, czyli stopa zwrotu minus 100% =(-200)/200 – straciłem cały kapitał włożony w zakup opcji.
• Mogę też w poprzednim przypadku nabyć opcję Call tzw. „in the money” czyli z ceną wykonania 240 USD, zatem niższą od bieżącej ceny akcji 245 USD. W takim przypadku cena opcji będzie prawdopodobnie wynosić 7 USD = 5 USD (różnica 245-240 USD/akcję) + premia za czas ok. 2 USD. Wydałem zatem 700 USD, aby nabyć tą opcję. Załóżmy, że prawdopodobieństwo spadku ceny akcji poniżej 240 USD jest bardzo nikłe, zatem jest duża szansa, że nie stracę całej inwestycji. Jeśli nie mam kwoty 24 500 USD, żeby zakupić 100 akcji a chcę użyć dźwignię finansową, aby zarobić na wzroście cen tej akcji do 250 USD (w co bardzo wierzę) to wydałem jedynie 700 USD i kontroluję całe 24 500 USD. Jeżeli mam rację i akcje skoczą do 250 USD w dowolnym okresie w terminie ważności tej opcji, to wartość mojej opcji przekroczy 10 USD = 250 – 240 USD/akcję + premia za czas.
• Policzmy alternatywnie:
  • gdybym inwestował w zakup 100 akcji po 245 USD/akcję i je sprzedał jw cenie 250 USD/akcję to wydałbym 24500 USD = 245 USD/akcję* 100 i zarobiłbym 500 USD = 25000–24500 USD, stopa zwrotu ok. 2% = 500/24500.
  • w przypadku nabycia 1 opcji wydałem jedynie 700 USD i zarobiłem min.  300 USD = (10 USD – 7 USD) *100, czyli stopa zwrotu wyniesie ok. 44,5% = 300/700 przy mniejszym zaangażowaniu kapitału, ale i przy większym ryzyku utraty mojego nakładu 700 USD (nawet 100%).
• Inwestycja w akcje też nie jest pozbawiona ryzyka, mimo to prawo do posiadania akcji nie wygasa i mogę je sprzedać za jakiś dłuższy czas, gdy i jeżeli w ogóle „się odbiją„.

Powyższe rozumowanie i zasady działają w lustrzanym odbiciu w przypadku zakupu prawa do sprzedaży = LPut = Long Put – zakup prawa do sprzedaży akcji (zakup opcji Put = pozycja długa w opcji Put).

Opcję Put nabywamy, zazwyczaj, gdy obserwujemy szansę na spadek ceny akcji. W tym przypadku w momencie zajmowania pozycji również może wystąpić sytuacja:

At the money               gdy cena wykonania opcji Put równa jest cenie bieżącej akcji

Out of the money        gdy cena wykonania opcji Put jest niższa od bieżącej ceny akcji

In the money               gdy cena wykonania opcji Put jest wyższa od bieżącej ceny akcji

Wnioski generalne odnośnie pozycji długiej (LCall, LPut)

• Natychmiastowa zapłata za nabytą opcję.
• Brak obowiązku wykonania opcji (czyli prawa do zakupu/sprzedaży akcji w okresie ważności opcji), posiadanie uprawnienia do wykonania opcji, czyli zmuszenia wystawcy opcji do realizacji naszego prawa
• Automatyczny wpływ środków pieniężnych, gdy cena wykonania opcji jest niższa (LCall) lub wyższa (LPut) od ceny akcji w dacie wygasania opcji.
• 100% straty, gdy cena wykonania opcji jest wyższa (LCall) lub niższa (Lput) od ceny akcji w dacie wygasania opcji lub nieco tylko niższą stratę w wyniku realizacji transakcji zamknięcia pozycji (sprzedaży opcji przed datą wygaśnięcia opcji, gdy ma ona jeszcze jakąś premię za czas).
• Utrata całej wartości premii za czas w dacie wygaśnięcia opcji.

Pozycja krótka SCall/SPut

Przykład SCall (Short Call – sprzedaż prawa do zakupu akcji, sprzedaż opcji Call, pozycja krótka w opcji Call):

• Cena 1 akcji wynosi 100 USD i zakładam, że w okresie 1 miesiąca spadnie do 90 USD. Zamiast zająć pozycję krótką na akcjach (czyli sprzedać 100 akcji za 10 000 USD, żeby później je odkupić za 9 000 USD) mogę sprzedać prawo do zakupu 100 akcji, np.:  mogę wystawić (sprzedać) jedną opcję Call (z ceną wykonania 100 USD) i datą wygaśnięcia tego prawa za 1 mc. (tzw. opcja „at the money” bo cena wykonania opcji Call 100 USD/akcję = aktualna cena akcji 100 USD/akcję). Załóżmy, że cena tej 1 opcji będzie przykładowo wynosić 2 USD (tzn. otrzymam 200 USD z tytułu jej wystawienia).
• W modelowej sytuacji i jeżeli mam rację to: za 1 miesiąc cena akcji wyniesie 90 USD i mogę liczyć się ze spadkiem wartości opcji niemal do zera (nikt nie zapłaci za opcję dającą prawo do zakupu 100 akcji po 100 USD/akcję (cena wykonania opcji) gdy na rynku może kupić akcję za cenę 90 USD/akcję. Premia opcyjna (w moim przypadku 200 USD) systematycznie wygasała do zera w miarę upływu terminu do wygaśnięcia opcji, czyli w coraz większym stopniu pozostawała w mojej kieszeni, stopa zwrotu z tej inwestycji wyniesie 100% = 200 USD/200 USD.
• Nie muszę jednak czekać do daty wygaśnięcia i mogę opcję w międzyczasie odkupić (o ile instrument jest płynny tzn. są oferujący sprzedaż). Załóżmy, że w połowie okresu do wygaśnięcia cena akcji wynosi 97 USD/akcję, w takim przypadku cena mojej opcji może wynosić 1 USD. Odkupuję moje prawo za 1 USD (czyli dokładniej 100 USD). Z 200 USD, które otrzymałem wystawiając opcję, oddałem 100 USD, czyli zarobiłem pozostałe 100 USD bez nakładu kapitałowego i stopa zwrotu wynosi teraz 50% = 100 USD/200 USD.
• Żeby sytuację bardziej skomplikować, sprzedaję jedną opcję 250 Call – czyli jedno prawo do zakupu 100 akcji spółki z ceną wykonania 250 USD/akcję. Obecna cena wynosi 245 USD/akcję a ja liczę na to, że cena akcji spadnie w tym okresie do 240 USD. Ta opcja jest dość „tania” i kosztuje 2 USD zawierając głównie premię za czas do wygaśnięcia opcji, ponieważ jest to tzw. opcja „out of the money” czyli cena wykonania opcji Call ustalona na 250 USD/akcję jest wyższa od aktualnej ceny akcji 245 USD/akcję. Otrzymałem zatem 200 USD premii z tytułu wystawienia tej opcji a za kilka dni cena akcji spadła do 242 USD/akcję i cena opcji jeszcze spadła do 1 USD. Mogę też odkupić tą opcję przed czasem wygaśnięcia za 100 USD lub poczekać dalej (czas pracuje dla mnie a nabywca mojej opcji nie zrealizuje swojego prawa do zakupu akcji po 250 USD/akcję, gdy na rynku może je kupić za 242 USD/akcję).
• Oczywiście cena akcji może w każdej chwili wzrosnąć powyżej ceny wykonania 250 USD/akcję np.: do 255 USD/akcję i tak się utrzymać do końca okresu wygasania opcji. W takim przypadku cena mojej opcji wzrośnie do 6 USD = (255 USD/akcję – 250 USD/akcję) + 1 USD (premia za czas lub mniej, gdy nastąpił znaczny upływ czasu). Mogę zaakceptować stratę i zamknąć tą transakcję odkupując opcję za 600 USD i w rezultacie tracąc 400 USD (otrzymałem bowiem 200 USD przy wystawieniu tej opcji). Stopa zwrotu będzie ujemna (-200%) = -400 USD/200 USD. Mogę oczywiście poczekać na dalszy rozwój wydarzeń, zawrzeć transakcje korygujące moją pozycję itp. (to zagadnienie zamierzam omówić w dalszych artykułach).
• Im bardziej cena akcji rośnie tym bardziej wzrasta ryzyko zaistnienia żądania nabywcy mojej opcji, który ma prawo do zakupu 100 akcji po cenie 250 USD/akcję i mam obowiązek mu te akcje dostarczyć (czyli w tym przypadku muszę mieć w zapasie kapitał w wysokości 25 000 USD), jeśli nabywca sprzedanej przeze mnie opcji nie zainicjuje jej wykonania i cena akcji w dacie wygasania wyniesie 255 USD/akcję to automatycznie z mojego konta zniknie 500 USD = (255 USD/akcję – 250 USD/akcję)* 100 akcji (moja strata zostanie jednak ograniczona do 300 USD bo otrzymałem premię 200 USD wystawiając tą opcję a pozostała premia za czas automatycznie wygasła);
• Mogę też w poprzednim przypadku zbyć opcję Call z ceną wykonania 240 USD/akcję, niższą od bieżącej ceny akcji 245 USD/akcję tzw. sytuacja „in the money” np.: zbyć 240 Call, przy aktualnej cenie akcji 245 USD/akcję. Załóżmy, że cena opcji będzie wynosić 7 USD= 5 USD (różnica 245 USD/akcję – 240 USD/akcję) + premia za czas ok. 2 USD. Otrzymałem zatem 700 USD, z tytułu wystawienia tej opcji. Załóżmy, że prawdopodobieństwo spadku ceny akcji poniżej 240 USD/akcję jest bardzo wysokie, zatem jest duża szansa, na zachowanie tej premii w kieszeni. Jeżeli mam rację i akcje spadną do 230 USD/akcję w dowolnym okresie w terminie ważności tej opcji, to wartość mojej opcji zawierać będzie głównie premię za czas, który pracuje dla mnie, ponieważ nabywca tej opcji nie zechce wymuszać na mnie dostawy akcji w cenie 240 USD/akcję, gdy może je kupić na rynku za 230 USD/akcję.

Powyższe rozumowanie i zasady działają w lustrzanym odbiciu w przypadku sprzedaży prawa do sprzedaży = SPut = Short Put – (sprzedaż opcji Put = pozycja krótka w opcji Put).

Opcję Put sprzedajemy, zazwyczaj, gdy obserwujemy szansę na wzrost ceny akcji. W tym przypadku w momencie zajmowania pozycji również może wystąpić sytuacja:

At the money               gdy cena wykonania opcji Put równa jest cenie bieżącej akcji

Out of the money        gdy cena wykonania opcji Put jest niższa od bieżącej ceny akcji

In the money               gdy cena wykonania opcji Put jest wyższa od bieżącej ceny akcji

Wnioski generalne – pozycja krótka

• Wystawiam / sprzedaję opcję, przyjmuję zobowiązanie – otrzymuję kasę.
• Obowiązek wykonania opcji na żądanie poprzez dostarczenie akcji / zakup akcji w wyniku żądania wykonania opcji przez jej nabywcę.
• Automatyczny wypływ gotówki na pokrycie straty, gdy cena wykonania opcji jest niższa (SCall) lub wyższa (Sput) od ceny akcji w dacie wygasania opcji lub w dacie realizacji transakcji zamknięcia pozycji (odkupienia opcji przed datą wygaśnięcia opcji).
• 100% zysku, gdy, cena wykonania opcji jest wyższa (SCall) lub niższa (Sput) od ceny akcji w dacie wygasania opcji lub nieco tylko niższy zysk w wyniku realizacji transakcji zamknięcia pozycji (odkupienia opcji przed datą wygaśnięcia opcji, gdy ma ona jeszcze jakąś premię za czas).

Nie czytaj następnego artykułu w tej serii Instrumenty pochodne cz. 2, dopóki nie uznasz że rozumiesz powyższy tekst.