Stawkę opłat licencyjnych można ustalić na różne sposoby, zależnie od istnienia lub braku danych dotyczących porównywalnych transakcji niekontrolowanych. W pierwszym przypadku stosujemy metodę porównawczą w podejściu rynkowym CTM (Comparable Transaction Method). W tym celu korzystamy z komercyjnych baz danych licencyjnych lub transakcji M&A.
Wobec braku danych porównawczych dopuszczalne jest zastosowanie „technik wyceny” w podejściu dochodowym. Do takich metod należy metoda zysku nadwyżkowego SEEM (Single Period Excess Earnings Method).
W każdym przypadku obowiązuje przeprowadzenie następujących działań:
- Identyfikacja wycenianego IP oraz jej pól eksploatacji
- Analiza umowy licencyjnej i roli stron transakcji (funkcje, aktywa, ryzyko)
- Oszacowanie roli IP i innych aktywów w procesie generowania zysku
- Ustalenie kryteriów porównywalności
- Przeprowadzenie procesu wyszukiwania danych transakcyjnych
- Korekta z tytułu specyficznych regulacji umowy licencyjnej
Pochodzenie i zastosowanie metody SEEM
W standardach wyceny definiuje się metodę zysku nadwyżkowego EEM/MEEM (Excess Earnings Method/Multi-period Excess Earnings Method). Metodę tę stosuje się w wycenie aktywów niematerialnych (np. goodwill, marka, relacje z klientami, know-how) poprzez kapitalizację (EEM) lub dyskontowanie (MEEM) przyszłych przepływów pieniężnych/zysków nadwyżkowych (IVS 210 Intangible Assets).
SEEM to narzędzie z obszaru technik wyceny w rozumieniu prawa podatkowego, w zakresie cen transferowych. Metodę stosuje się warunkowo do ustalenia lub weryfikacji stawki opłat licencyjnych , gdy:
- Wynik metody CTM w zakresie ustalenia stawki opłat licencyjnych wymaga dodatkowego uwiarygodnienia. Przykładowo, pozyskano niewielką liczbę transakcji licencyjnych lub są one słabo porównywalne.
- Wystąpił brak danych porównawczych z uwagi na unikalne cechy IP i/lub pola eksploatacji tego IP. Przykładowo:
- Wyceniane IP posiada niski poziom gotowości rynkowej,
- IP jest związane z unikalną technologią, produktem lub usługą,
- Umowa licencyjna posiada specyficzne zapisy.
Alternatywnym sposobem radzenia sobie z tą sytuacją jest metoda opisana w artykule „Metoda RRFR do ustalenia stawki opłat licencyjnych, gdy CTM zawodzi”.
Wersja klasyczna versus procentowa metody SEEM
W wersji „klasycznej” niezbędne jest ustalenie danych w formie kwotowej. Dotyczy to: przeciętnych wartości przychodów, zysku operacyjnego oraz wartości rynkowej aktywów materialnych.
Procedura dla wersji klasycznej:
- Określamy znormalizowany przychód i zysk (wartości przeciętne z lat ubiegłych, skorygowane o pozycje jednorazowe, lub prognozę na okres umowy licencyjnej).
- Identyfikujemy zapotrzebowanie na aktywa materialne na polu eksploatacji przedmiotu licencji (ustalenie godziwej wartości rynkowej niezbędnego kapitału obrotowego i aktywów trwałych).
- Ustalamy pożądany zwrot z aktywów materialnych (użyj godziwej stopy zwrotu w ujęciu procentowym w relacji do wartości tych aktywów).
- Obliczamy zysk nadwyżkowy generowany przez portfel IP, w tym złożone WNIP zaliczane do goodwill (pomniejsz znormalizowany zysk o zwrot z aktywów materialnych).
- Ustalamy udział procentowy przedmiotu licencji w portfelu IP z punktu widzenia wagi tego aktywa w procesie generowania zysku nadwyżkowego.
- Wyliczamy część zysku nadwyżkowego generowaną przez przedmiot licencji.
- Ustalamy stawkę opłat licencyjnych, odnosząc wynik poprzedniej operacji do wartości przychodów lub zysku (podstawy naliczenia opłat licencyjnych przyjętej w umowie).
W wariancie procentowym dane kwotowe są zastępowane wskaźnikami procentowymi, co oznacza ciche założenie o istnieniu liniowej zależności między kluczowymi parametrami modelu.
Gdzie:
Ro% stawka opłat licencyjnych wyrażona procentowo w relacji do przychodów netto (bez VAT),
EBIT prognozowany wskaźnik zyskowności (EBIT%) na polu eksploatacji Portfela IP
UIP% udział Portfela IP w procesie generowania zysku operacyjnego przez dobra niematerialne (WNIP),
rwc koszt / pożądana rentowność kapitału pracującego,
WC% wskaźnik zapotrzebowania na kapitał pracujący (WC/365) w dniach,
ras koszt / pożądana rentowność aktywów trwałych (rzeczowych),
FAT% wskaźnik (1/FAT) – gdzie FAT – wskaźnik rotacji aktywów trwałych.
Przykład zastosowania SEEM w wersji procentowej
Przedmiotem licencji są prawa własności przemysłowej, które chronią nowe substancje czynne stosowane w dodatkach paszowych. Licencja na korzystanie z IP (marka + know-how + patenty) w obszarze suplementów diety i dodatków paszowych. Warunki informacyjne:
- Licencja pełna – wszystkie pola eksploatacji, długi okres korzystania, stawka opłaty licencyjnej naliczana w formie procentowej od przychodów.
- Brak danych historycznych: produkt wprowadza na rynek silny branżowo licencjobiorca, spółka z międzynarodowej grupy kapitałowej licencjodawcy.
- Grupa kapitałowa dotychczas nie była obecna na rynku dodatków paszowych dla zwierząt.
- W wyniku analizy zastosowania metody CTM na bazie pięciu transakcji licencyjnych ustalono szeroki przedział stawek opłat licencyjnych od 3% do 12% z medianą 7%.
Uznano, że istnieje duże ryzyko ustalenia ceny transferowej na podstawie wyniku metody CTM. Postanowiono zweryfikować lub doprecyzować wynik przy użyciu alternatywnego podejścia (tj. zastosowania techniki wyceny).
Dane źródłowe i wyliczenie
Wskaźniki finansowe i parametry transakcyjne pozyskano z finansowych i transakcyjnych baz danych. Wartości poszczególnych zmiennych modelu przyjęto w formie przedziałów na podstawie danych międzykwartylowych portfela podmiotów branżowych i transakcji porównywanych. Zastosowano model stochastyczny; kluczowe parametry modelu zaimplementowano jako zmienne losowe.
W tabeli i na wykresach rezultat przetworzenia 5000 scenariuszy.
Racjonalna ekonomicznie stawka opłat licencyjnych z 90% prawdopodobieństwem mieści się w przedziale od 4,8% do 6,9%. W węższym przedziale międzykwartylowym: od 5,4% do 6,2%, z medianą 5,8%.
Zastosowanie metody SEEM w podejściu dochodowym pozwoliło doprecyzować wynik metody CTM w podejściu rynowym.
Pros & Cons zastosowania metody SEEM
Metoda SEEM ma zarówno mocne, jak i słabe strony.
Silne strony:
- Racjonalność ekonomiczna – jawne uwzględnienie potencjalnej zyskowności i kapitałochłonności pól eksploatacji IP.
- Weryfikacja– możliwość zawężenia/doprecyzowania przedziału ustalonego w wyniku analizy porównawczej.
- Normalizacja danych – w układzie branżowym – poprawia zgodność z zasadą arm’s length
- Spójność – uwzględnienie szczególnych zapisów umowy licencyjnej
- Metoda ostatniej szansy– w przypadku braku danych porównawczych
Słabe strony:
- Porównywalność– trudność w pozyskaniu wskaźników branżowych w wąskich niszach rynkowych z zachowaniem porównywalności z polami eksploatacji IP
- Wiarygodne oszacowanie wskaźnika udziału IP w procesie generowania zysku– szczególnie na bazie transakcji porównywanych
- Wycena rutynowych aktywów materialnych– wartość bilansowa AT – może znacznie odbiegać od wartości rynkowej
- Wiarygodność wskaźników finansowych– (np.: stopy zwrotu z aktywów materialnych)
Alternatywnie: Metoda RRFR do ustalenia stawki opłat licencyjnych, gdy CTM zawodzi, bazując na analogicznych źródłach danych, generuje zbliżone wyniki.
